• Paį¹­isambhidāmagga
  • 1 Mahāvagga

1.4. Indriyakathā

1.4.1 Paį¹­hamasuttantaniddesa

Evaṁ me sutaṁ—ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiį¹‡įøikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhÅ« āmantesiā€”ā€œbhikkhavoā€ti. ā€œBhadanteā€ti te bhikkhÅ« bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca—

ā€œPaƱcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni paƱca? Saddhindriyaṁ, vÄ«riyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paƱƱindriyaṁ—imāni kho, bhikkhave, paƱcindriyāniā€.

Imāni paƱcindriyāni katihākārehi visujjhanti? Imāni paƱcindriyāni pannarasahi ākārehi visujjhanti. Assaddhe puggale parivajjayato, saddhe puggale sevato bhajato payirupāsato, pasādanÄ«ye suttante paccavekkhato—imehi tÄ«hākārehi saddhindriyaṁ visujjhati. KusÄ«te puggale parivajjayato, āraddhavÄ«riye puggale sevato bhajato payirupāsato, sammappadhāne paccavekkhato—imehi tÄ«hākārehi vÄ«riyindriyaṁ visujjhati. Muį¹­į¹­hassatÄ« puggale parivajjayato, upaį¹­į¹­hitassatÄ« puggale sevato bhajato payirupāsato, satipaį¹­į¹­hāne paccavekkhato—imehi tÄ«hākārehi satindriyaṁ visujjhati. Asamāhite puggale parivajjayato, samāhite puggale sevato bhajato payirupāsato, jhānavimokkhe paccavekkhato—imehi tÄ«hākārehi samādhindriyaṁ visujjhati. DuppaƱƱe puggale parivajjayato, paƱƱavante puggale sevato bhajato payirupāsato, gambhÄ«rañāṇacariyaṁ paccavekkhato—imehi tÄ«hākārehi paƱƱindriyaṁ visujjhati. Iti ime paƱca puggale parivajjayato, paƱca puggale sevato bhajato payirupāsato, paƱca suttantakkhandhe paccavekkhato—imehi pannarasahi ākārehi imāni paƱcindriyāni visujjhanti.

Katihākārehi pañcindriyāni bhāviyanti, katihākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ bhāvanā hoti? Dasahākārehi pañcindriyāni bhāviyanti, dasahākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ bhāvanā hoti. Assaddhiyaṁ pajahanto saddhindriyaṁ bhāveti, saddhindriyaṁ bhāvento assaddhiyaṁ pajahati; kosajjaṁ pajahanto vīriyindriyaṁ bhāveti, vīriyindriyaṁ bhāvento kosajjaṁ pajahati; pamādaṁ pajahanto satindriyaṁ bhāveti, satindriyaṁ bhāvento pamādaṁ pajahati; uddhaccaṁ pajahanto samādhindriyaṁ bhāveti, samādhindriyaṁ bhāvento uddhaccaṁ pajahati; avijjaṁ pajahanto paññindriyaṁ bhāveti, paññindriyaṁ bhāvento avijjaṁ pajahati. Imehi dasahākārehi pañcindriyāni bhāviyanti, imehi dasahākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ bhāvanā hoti.

Katihākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni? Dasahākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Assaddhiyassa pahīnattā suppahīnattā saddhindriyaṁ bhāvitaṁ hoti subhāvitaṁ; saddhindriyassa bhāvitattā subhāvitattā assaddhiyaṁ pahīnaṁ hoti suppahīnaṁ. Kosajjassa pahīnattā suppahīnattā vīriyindriyaṁ bhāvitaṁ hoti subhāvitaṁ; vīriyindriyassa bhāvitattā subhāvitattā kosajjaṁ pahīnaṁ hoti suppahīnaṁ. Pamādassa pahīnattā suppahīnattā satindriyaṁ bhāvitaṁ hoti subhāvitaṁ; satindriyassa bhāvitattā subhāvitattā pamādo pahīno hoti suppahīno. Uddhaccassa pahīnattā suppahīnattā samādhindriyaṁ bhāvitaṁ hoti subhāvitaṁ; samādhindriyassa bhāvitattā subhāvitattā uddhaccaṁ pahīnaṁ hoti suppahīnaṁ. Avijjāya pahīnattā paññindriyaṁ bhāvitaṁ hoti subhāvitaṁ; paññindriyassa bhāvitattā subhāvitattā avijjā pahīnā hoti suppahīnā. Imehi dasahākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni.

Katihākārehi paƱcindriyāni bhāviyanti, katihākārehi paƱcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca? CatÅ«hākārehi paƱcindriyāni bhāviyanti catÅ«hākārehi paƱcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca. Sotāpattimaggakkhaṇe paƱcindriyāni bhāviyanti; sotāpattiphalakkhaṇe paƱcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca. Sakadāgāmimaggakkhaṇe paƱcindriyāni bhāviyanti; sakadāgāmiphalakkhaṇe paƱcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca. Anāgāmimaggakkhaṇe paƱcindriyāni bhāviyanti; anāgāmiphalakkhaṇe paƱcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca. Arahattamaggakkhaṇe paƱcindriyāni bhāviyanti; arahattaphalakkhaṇe paƱcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca. Iti catasso maggavisuddhiyo, catasso phalavisuddhiyo, catasso samucchedavisuddhiyo, catasso paį¹­ippassaddhivisuddhiyo. Imehi catÅ«hākārehi paƱcindriyāni bhāviyanti; imehi catÅ«hākārehi paƱcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca.

Katinaṁ puggalānaṁ indriyabhāvanā; kati puggalā bhāvitindriyā? Aį¹­į¹­hannaṁ puggalānaṁ indriyabhāvanā; tayo puggalā bhāvitindriyā. Katamesaṁ aį¹­į¹­hannaṁ puggalānaṁ indriyabhāvanā? SattannaƱca sekkhānaṁ, puthujjanakalyāṇakassa ca—imesaṁ aį¹­į¹­hannaṁ puggalānaṁ indriyabhāvanā. Katame tayo puggalā bhāvitindriyā? Savanena buddho tathāgatassa sāvako khīṇāsavo bhāvitindriyo, sayaṁ bhÅ«taį¹­į¹­hena paccekasambuddho bhāvitindriyo, appameyyaį¹­į¹­hena tathāgato arahaṁ sammāsambuddho bhāvitindriyo—ime tayo puggalā bhāvitindriyā. Iti imesaṁ aį¹­į¹­hannaṁ puggalānaṁ indriyabhāvanā; ime tayo puggalā bhāvitindriyā.

Suttantaniddeso paį¹­hamo.

1.4.2. Dutiyasuttantaniddesa

Sāvatthinidānaṁ. ā€œPaƱcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni paƱca? Saddhindriyaṁ, vÄ«riyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paƱƱindriyaṁ.

Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṁ paƱcannaṁ indriyānaṁ samudayaƱca atthaį¹…gamaƱca assādaƱca ādÄ«navaƱca nissaraṇaƱca yathābhÅ«taṁ nappajānanti, na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā, brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā; na ca panete āyasmantā sāmaƱƱatthaṁ vā brahmaƱƱatthaṁ vā diį¹­į¹­heva dhamme sayaṁ abhiƱƱā sacchikatvā upasampajja viharanti.

Ye ca kho keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṁ paƱcannaṁ indriyānaṁ samudayaƱca atthaį¹…gamaƱca assādaƱca ādÄ«navaƱca nissaraṇaƱca yathābhÅ«taṁ pajānanti, te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā, brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā; te ca panāyasmantā sāmaƱƱatthaƱca brahmaƱƱatthaƱca diį¹­į¹­heva dhamme sayaṁ abhiƱƱā sacchikatvā upasampajja viharantÄ«ā€ti.

Katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ samudayo hoti; katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ samudayaṁ pajānāti? Katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamo hoti; katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamaṁ pajānāti? Katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ assādo hoti, katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ assādaṁ pajānāti? Katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ ādÄ«navo hoti; katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ ādÄ«navaṁ pajānāti? Katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ hoti; katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ pajānāti?

CattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ samudayo hoti; cattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ samudayaṁ pajānāti. CattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamo hoti; cattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamaṁ pajānāti. PaƱcavÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ assādo hoti; paƱcavÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ assādaṁ pajānāti. PaƱcavÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ ādÄ«navo hoti; paƱcavÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ ādÄ«navaṁ pajānāti. AsÄ«tisataṁ ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ hoti; asÄ«tisataṁ ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ pajānāti.

Katamehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ samudayo hoti; katamehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ samudayaṁ pajānāti? Adhimokkhatthāya āvajjanāya samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, adhimokkhavasena chandassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, adhimokkhavasena manasikārassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, saddhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ saddhindriyassa samudayo hoti; paggahatthāya āvajjanāya samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, paggahavasena chandassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, paggahavasena manasikārassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, vīriyindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ vīriyindriyassa samudayo hoti; upaṭṭhānatthāya āvajjanāya samudayo satindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena chandassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena manasikārassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, satindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ satindriyassa samudayo hoti; avikkhepatthāya āvajjanāya samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena chandassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena manasikārassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, samādhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ samādhindriyassa samudayo hoti; dassanatthāya āvajjanāya samudayo paññindriyassa samudayo hoti, dassanavasena chandassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti, dassanavasena manasikārassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti, paññindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ paññindriyassa samudayo hoti. Adhimokkhatthāya āvajjanāya samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, paggahatthāya āvajjanāya samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānatthāya āvajjanāya samudayo satindriyassa samudayo hoti, avikkhepatthāya āvajjanāya samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, dassanatthāya āvajjanāya samudayo paññindriyassa samudayo hoti. Adhimokkhavasena chandassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, paggahavasena chandassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena chandassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena chandassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, dassanavasena chandassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti. Adhimokkhavasena manasikārassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, paggahavasena manasikārassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena manasikārassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena manasikārassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, dassanavasena manasikārassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti. Saddhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ saddhindriyassa samudayo hoti vīriyindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ vīriyindriyassa samudayo hoti, satindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ satindriyassa samudayo hoti, samādhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ samādhindriyassa samudayo hoti, paññindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṁ paññindriyassa samudayo hoti.

Imehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ samudayo hoti, imehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ samudayaṁ pajānāti.

Katamehi cattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamo hoti; katamehi cattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamaṁ pajānāti? Adhimokkhatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo saddhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, adhimokkhavasena chandassa atthaį¹…gamo saddhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, adhimokkhavasena manasikārassa atthaį¹…gamo saddhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, saddhindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ saddhindriyassa vasena atthaį¹…gamo hoti; paggahatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti, paggahavasena chandassa atthaį¹…gamo vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti, paggahavasena manasikārassa atthaį¹…gamo vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti, vÄ«riyindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti; upaį¹­į¹­hānatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo satindriyassa atthaį¹…gamo hoti, upaį¹­į¹­hānavasena chandassa atthaį¹…gamo satindriyassa atthaį¹…gamo hoti, upaį¹­į¹­hānavasena manasikārassa atthaį¹…gamo satindriyassa atthaį¹…gamo hoti, satindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ satindriyassa atthaį¹…gamo hoti; avikkhepatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, avikkhepavasena chandassa atthaį¹…gamo samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, avikkhepavasena manasikārassa atthaį¹…gamo samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, samādhindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti; dassanatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti, dassanavasena chandassa atthaį¹…gamo paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti, dassanavasena manasikārassa atthaį¹…gamo paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti, paƱƱindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti.

Adhimokkhatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo saddhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, paggahatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti, upaį¹­į¹­hānatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo satindriyassa atthaį¹…gamo hoti, avikkhepatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, dassanatthāya āvajjanāya atthaį¹…gamo paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti. Adhimokkhavasena chandassa atthaį¹…gamo saddhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, paggahavasena chandassa atthaį¹…gamo vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti, upaį¹­į¹­hānavasena chandassa atthaį¹…gamo satindriyassa atthaį¹…gamo hoti, avikkhepavasena chandassa atthaį¹…gamo samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, dassanavasena chandassa atthaį¹…gamo paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti. Adhimokkhavasena manasikārassa atthaį¹…gamo saddhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, paggahavasena manasikārassa atthaį¹…gamo vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti, upaį¹­į¹­hānavasena manasikārassa atthaį¹…gamo satindriyassa atthaį¹…gamo hoti, avikkhepavasena manasikārassa atthaį¹…gamo samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, dassanavasena manasikārassa atthaį¹…gamo paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti. Saddhindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ saddhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, vÄ«riyindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ vÄ«riyindriyassa atthaį¹…gamo hoti, satindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ satindriyassa atthaį¹…gamo hoti, samādhindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ samādhindriyassa atthaį¹…gamo hoti, paƱƱindriyassa vasena ekattaanupaį¹­į¹­hānaṁ paƱƱindriyassa atthaį¹…gamo hoti.

Imehi cattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamo hoti; imehi cattārÄ«sāya ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ atthaį¹…gamaṁ pajānāti.

1.4.2.1. Assādaniddesa

Katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ assādo hoti; katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ assādaṁ pajānāti? Assaddhiyassa anupaṭṭhānaṁ saddhindriyassa assādo hoti, assaddhiyapariḷāhassa anupaṭṭhānaṁ saddhindriyassa assādo hoti, adhimokkhacariyāya vesārajjaṁ saddhindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo saddhindriyassa assādo hoti, yaṁ saddhindriyaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ saddhindriyassa assādo.

Kosajjassa anupaṭṭhānaṁ vīriyindriyassa assādo hoti, kosajjapariḷāhassa anupaṭṭhānaṁ vīriyindriyassa assādo hoti, paggahacariyāya vesārajjaṁ vīriyindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo vīriyindriyassa assādo hoti, yaṁ vīriyindriyaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ vīriyindriyassa assādo.

Pamādassa anupaṭṭhānaṁ satindriyassa assādo hoti, pamādapariḷāhassa anupaṭṭhānaṁ satindriyassa assādo hoti, upaṭṭhānacariyāya vesārajjaṁ satindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo satindriyassa assādo hoti, yaṁ satindriyaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ satindriyassa assādo.

Uddhaccassa anupaṭṭhānaṁ samādhindriyassa assādo hoti, uddhaccapariḷāhassa anupaṭṭhānaṁ samādhindriyassa assādo hoti, avikkhepacariyāya vesārajjaṁ samādhindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo samādhindriyassa assādo hoti, yaṁ samādhindriyaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ samādhindriyassa assādo.

Avijjāya anupaṭṭhānaṁ paññindriyassa assādo hoti, avijjāpariḷāhassa anupaṭṭhānaṁ paññindriyassa assādo hoti, dassanacariyāya vesārajjaṁ paññindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo paññindriyassa assādo hoti, yaṁ paññindriyaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ paññindriyassa assādo.

Imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ assādo hoti; imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ assādaṁ pajānāti.

1.4.2.2. Ādīnavaniddesa

Katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ ādīnavo hoti; katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ ādīnavaṁ pajānāti? Assaddhiyassa upaṭṭhānaṁ saddhindriyassa ādīnavo hoti, assaddhiyapariḷāhassa upaṭṭhānaṁ saddhindriyassa ādīnavo hoti, aniccaṭṭhena saddhindriyassa ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena saddhindriyassa ādīnavo hoti, anattaṭṭhena saddhindriyassa ādīnavo hoti.

Kosajjassa upaį¹­į¹­hānaṁ vÄ«riyindriyassa ādÄ«navo hoti, kosajjapariḷāhassa upaį¹­į¹­hānaṁ vÄ«riyindriyassa ādÄ«navo hoti, aniccaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa ādÄ«navo hoti, dukkhaį¹­į¹­hena …pe… anattaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa ādÄ«navo hoti.

Pamādassa upaį¹­į¹­hānaṁ satindriyassa ādÄ«navo hoti, pamādapariḷāhassa upaį¹­į¹­hānaṁ satindriyassa ādÄ«navo hoti, aniccaį¹­į¹­hena satindriyassa ādÄ«navo hoti, dukkhaį¹­į¹­hena …pe… anattaį¹­į¹­hena satindriyassa ādÄ«navo hoti.

Uddhaccassa upaį¹­į¹­hānaṁ samādhindriyassa ādÄ«navo hoti, uddhaccapariḷāhassa upaį¹­į¹­hānaṁ samādhindriyassa ādÄ«navo hoti, aniccaį¹­į¹­hena samādhindriyassa ādÄ«navo hoti, dukkhaį¹­į¹­hena …pe… anattaį¹­į¹­hena samādhindriyassa ādÄ«navo hoti.

Avijjāya upaṭṭhānaṁ paññindriyassa ādīnavo hoti, avijjāpariḷāhassa upaṭṭhānaṁ paññindriyassa ādīnavo hoti, aniccaṭṭhena paññindriyassa ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena paññindriyassa ādīnavo hoti, anattaṭṭhena paññindriyassa ādīnavo hoti.

Imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ ādīnavo hoti; imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṁ indriyānaṁ ādīnavaṁ pajānāti.

1.4.2.3. Nissaraṇaniddesa

Katamehi asÄ«tisataṁ ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ hoti; katamehi asÄ«tisataṁ ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ pajānāti?

Adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ assaddhiyā nissaį¹­aṁ hoti, assaddhiyapariḷāhā nissaį¹­aṁ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaį¹­aṁ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaį¹­aṁ hoti, tato paṇītatarasaddhindriyassa paį¹­ilābhā purimatarasaddhindriyā nissaį¹­aṁ hoti.

Paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ kosajjā nissaį¹­aṁ hoti, kosajjapariḷāhā nissaį¹­aṁ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaį¹­aṁ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaį¹­aṁ hoti, tato paṇītataravÄ«riyindriyassa paį¹­ilābhā purimataravÄ«riyindriyā nissaį¹­aṁ hoti.

Upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ pamādā nissaį¹­aṁ hoti, pamādapariḷāhā nissaį¹­aṁ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaį¹­aṁ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaį¹­aṁ hoti, tato paṇītatarasatindriyassa paį¹­ilābhā purimatarasatindriyā nissaį¹­aṁ hoti.

Avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ uddhaccā nissaį¹­aṁ hoti, uddhaccapariḷāhā nissaį¹­aṁ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaį¹­aṁ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaį¹­aṁ hoti, tato paṇītatarasamādhindriyassa paį¹­ilābhā purimatarasamādhindriyā nissaį¹­aṁ hoti.

Dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ avijjāya nissaį¹­aṁ hoti, avijjāpariḷāhā nissaį¹­aṁ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaį¹­aṁ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaį¹­aṁ hoti, tato paṇītatarapaƱƱindriyassa paį¹­ilābhā purimatarapaƱƱindriyā nissaį¹­aṁ hoti.

Pubbabhāge paƱcahi indriyehi paį¹­hamajjhānavasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, paį¹­hame jhāne paƱcahindriyehi dutiyajjhānavasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, dutiye jhāne paƱcahindriyehi tatiyajjhānavasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, tatiye jhāne paƱcahindriyehi catutthajjhānavasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, catutthe jhāne paƱcahindriyehi ākāsānaƱcāyatanasamāpattivasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, ākāsānaƱcāyatanasamāpattiyā paƱcahindriyehi viññāṇaƱcāyatanasamāpattivasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, viññāṇaƱcāyatanasamāpattiyā paƱcahindriyehi ākiƱcaƱƱāyatanasamāpattivasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, ākiƱcaƱƱāyatanasamāpattiyā paƱcahindriyehi nevasaƱƱānāsaƱƱāyatanasamāpattivasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti.

NevasaƱƱānāsaƱƱāyatanasamāpattiyā paƱcahindriyehi aniccānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, aniccānupassanāya paƱcahindriyehi dukkhānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, dukkhānupassanāya paƱcahindriyehi anattānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, anattānupassanāya paƱcahindriyehi nibbidānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, nibbidānupassanāya paƱcahindriyehi virāgānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, virāgānupassanāya paƱcahindriyehi nirodhānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, nirodhānupassanāya paƱcahindriyehi paį¹­inissaggānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, paį¹­inissaggānupassanāya paƱcahindriyehi khayānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, khayānupassanāya paƱcahindriyehi vayānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, vayānupassanāya paƱcahindriyehi vipariṇāmānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, vipariṇāmānupassanāya paƱcahindriyehi animittānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, animittānupassanāya paƱcahindriyehi appaṇihitānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, appaṇihitānupassanāya paƱcahindriyehi suƱƱatānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti suƱƱatānupassanāya paƱcahindriyehi adhipaƱƱādhammavipassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti. AdhipaƱƱādhammavipassanāya paƱcahindriyehi yathābhÅ«tañāṇadassanavasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, yathābhÅ«tañāṇadassane paƱcahindriyehi ādÄ«navānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, ādÄ«navānupassanāya paƱcahindriyehi paį¹­isaį¹…khānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti, paį¹­isaį¹…khānupassanāya paƱcahindriyehi vivaį¹­į¹­anānupassanāvasena paƱcindriyāni nissaṭāni honti.

Vivaṭṭanānupassanāya pañcahindriyehi sotāpattimaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, sotāpattimagge pañcahindriyehi sotāpattiphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, sotāpattiphalasamāpattiyā pañcahindriyehi sakadāgāmimaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, sakadāgāmimagge pañcahindriyehi sakadāgāmiphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, sakadāgāmiphalasamāpattiyā pañcahindriyehi anāgāmimaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, anāgāmimagge pañcahindriyehi anāgāmiphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, anāgāmiphalasamāpattiyā pañcahindriyehi arahattamaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, arahattamagge pañcahindriyehi arahattaphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti.

Nekkhamme paƱcindriyāni kāmacchandato nissaṭāni honti, abyāpāde paƱcindriyāni byāpādato nissaṭāni honti, ālokasaƱƱāya paƱcindriyāni thinamiddhato nissaṭāni honti, avikkhepe paƱcindriyāni uddhaccato nissaṭāni honti, dhammavavatthāne paƱcindriyāni vicikicchāya nissaṭāni honti, ñāṇe paƱcindriyāni avijjāya nissaṭāni honti, pāmojje paƱcindriyāni aratiyā nissaṭāni honti.

Paį¹­hame jhāne paƱcindriyāni nÄ«varaṇehi nissaṭāni honti, dutiye jhāne paƱcindriyāni vitakkavicārehi nissaṭāni honti, tatiye jhāne paƱcindriyāni pÄ«tiyā nissaṭāni honti, catutthe jhāne paƱcindriyāni sukhadukkhehi nissaṭāni honti, ākāsānaƱcāyatanasamāpattiyā paƱcindriyāni rÅ«pasaƱƱāya paį¹­ighasaƱƱāya nānattasaƱƱāya nissaṭāni honti, viññāṇaƱcāyatanasamāpattiyā paƱcindriyāni ākāsānaƱcāyatanasaƱƱāya nissaṭāni honti, ākiƱcaƱƱāyatanasamāpattiyā paƱcindriyāni viññāṇaƱcāyatanasaƱƱāya nissaṭāni honti, nevasaƱƱānāsaƱƱāyatanasamāpattiyā paƱcindriyāni ākiƱcaƱƱāyatanasaƱƱāya nissaṭāni honti.

Aniccānupassanāya paƱcindriyāni niccasaƱƱāya nissaṭāni honti, dukkhānupassanāya paƱcindriyāni sukhasaƱƱāya nissaṭāni honti, anattānupassanāya paƱcindriyāni attasaƱƱāya nissaṭāni honti, nibbidānupassanāya paƱcindriyāni nandiyā nissaṭāni honti, virāgānupassanāya paƱcindriyāni rāgato nissaṭāni honti, nirodhānupassanāya paƱcindriyāni samudayato nissaṭāni honti, paį¹­inissaggānupassanāya paƱcindriyāni ādānato nissaṭāni honti, khayānupassanāya paƱcindriyāni ghanasaƱƱāya nissaṭāni honti, vayānupassanāya paƱcindriyāni āyÅ«hanato nissaṭāni honti, vipariṇāmānupassanāya paƱcindriyāni dhuvasaƱƱāya nissaṭāni honti, animittānupassanāya paƱcindriyāni nimittato nissaṭāni honti, appaṇihitānupassanāya paƱcindriyāni paṇidhiyā nissaṭāni honti, suƱƱatānupassanāya paƱcindriyāni abhinivesato nissaṭāni honti. AdhipaƱƱādhammavipassanāya paƱcindriyāni sārādānābhinivesato nissaṭāni honti, yathābhÅ«tañāṇadassane paƱcindriyāni sammohābhinivesato nissaṭāni honti, ādÄ«navānupassanāya paƱcindriyāni ālayābhinivesato nissaṭāni honti, paį¹­isaį¹…khānupassanāya paƱcindriyāni appaį¹­isaį¹…khāya nissaṭāni honti, vivaį¹­į¹­anānupassanāya paƱcindriyāni saƱƱogābhinivesato nissaṭāni honti.

Sotāpattimagge paƱcindriyāni diį¹­į¹­hekaį¹­į¹­hehi kilesehi nissaṭāni honti, sakadāgāmimagge paƱcindriyāni oḷārikehi kilesehi nissaṭāni honti, anāgāmimagge paƱcindriyāni anusahagatehi kilesehi nissaṭāni honti, arahattamagge paƱcindriyāni sabbakilesehi nissaṭāni honti, sabbesaƱƱeva khīṇāsavānaṁ tattha tattha paƱcindriyāni nissaṭāni ceva honti sunissaṭāni ca paį¹­ippassaddhāni ca suppaį¹­ippassaddhāni ca.

Imehi asÄ«tisataṁ ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ hoti; imehi asÄ«tisataṁ ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ nissaraṇaṁ pajānāti.

Suttantaniddeso dutiyo.
Paį¹­hamabhāṇavāro.

1.4.3. Tatiyasuttantaniddesa

Sāvatthinidānaṁ. ā€œPaƱcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni paƱca? Saddhindriyaṁ, vÄ«riyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paƱƱindriyaṁ. Kattha ca, bhikkhave, saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ? CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu—ettha saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Kattha ca, bhikkhave, vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ? CatÅ«su sammappadhānesu—ettha vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Kattha ca, bhikkhave, satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ? CatÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu—ettha satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Kattha ca, bhikkhave, samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ? CatÅ«su jhānesu—ettha samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Kattha ca, bhikkhave, paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ? CatÅ«su ariyasaccesu—ettha paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaį¹ā€.

CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena katihākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? CatÅ«su sammappadhānesu vÄ«riyindriyassa vasena katihākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? CatÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu satindriyassa vasena katihākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? CatÅ«su jhānesu samādhindriyassa vasena katihākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? CatÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena katihākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni?

CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni. CatÅ«su sammappadhānesu vÄ«riyindriyassa vasena vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni. CatÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu satindriyassa vasena vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni. CatÅ«su jhānesu samādhindriyassa vasena vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni. CatÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni.

1.4.3.1. Pabhedagaṇananiddesa

CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? Sappurisasaṁseve sotāpattiyaį¹…ge adhimokkhādhipateyyaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, saddhindriyassa vasena paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ; saddhammasavane sotāpattiyaį¹…ge … yonisomanasikāre sotāpattiyaį¹…ge … dhammānudhammapaį¹­ipattiyā sotāpattiyaį¹…ge adhimokkhādhipateyyaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, saddhindriyassa vasena paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni.

CatÅ«su sammappadhānesu vÄ«riyindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? Anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya sammappadhāne paggahādhipateyyaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, vÄ«riyindriyassa vasena upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya sammappadhāne …pe… anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya sammappadhāne …pe… uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ į¹­hitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripÅ«riyā sammappadhāne paggahādhipateyyaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, vÄ«riyindriyassa vasena upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. CatÅ«su sammappadhānesu vÄ«riyindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni.

CatÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu satindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? Kāye kāyānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne upaį¹­į¹­hānādhipateyyaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, satindriyassa vasena avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Vedanāsu vedanānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne …pe… citte cittānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne … dhammesu dhammānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne upaį¹­į¹­hānādhipateyyaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, satindriyassa vasena avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. CatÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu satindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni.

CatÅ«su jhānesu samādhindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? Paį¹­hame jhāne avikkhepādhipateyyaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, samādhindriyassa vasena dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Dutiye jhāne …pe… tatiye jhāne … catutthe jhāne avikkhepādhipateyyaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, samādhindriyassa vasena dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. CatÅ«su jhānesu samādhindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni.

CatÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni? Dukkhe ariyasacce dassanādhipateyyaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Dukkhasamudaye ariyasacce …pe… dukkhanirodhe ariyasacce … dukkhanirodhagāminiyā paį¹­ipadāya ariyasacce dassanādhipateyyaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. CatÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcindriyāni daį¹­į¹­habbāni.

1.4.3.2. Cariyavāra

CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā?

CatÅ«su sammappadhānesu …pe… catÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu … catÅ«su jhānesu … catÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena katihākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā? CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā. CatÅ«su sammappadhānesu …pe… catÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu … catÅ«su jhānesu … catÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā.

CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā? Sappurisasaṁseve sotāpattiyaį¹…ge adhimokkhādhipateyyaį¹­į¹­hena saddhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, saddhindriyassa vasena paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā. Saddhammasavane sotāpattiyaį¹…ge …pe… yoniso manasikāre sotāpattiyaį¹…ge … dhammānudhammapaį¹­ipattiyā sotāpattiyaį¹…ge adhimokkhādhipateyyaį¹­į¹­hena saddhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, saddhindriyassa vasena paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā. CatÅ«su sotāpattiyaį¹…gesu saddhindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā.

CatÅ«su sammappadhānesu vÄ«riyindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā? Anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya sammappadhāne paggahādhipateyyaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, vÄ«riyindriyassa vasena upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā. Uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya sammappadhāne …pe… anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya sammappadhāne …pe… uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ į¹­hitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripÅ«riyā sammappadhāne paggahādhipateyyaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā …pe… catÅ«su sammappadhānesu vÄ«riyindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā.

CatÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu satindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā? Kāye kāyānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne upaį¹­į¹­hānādhipateyyaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, satindriyassa vasena avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā. Vedanāsu vedanānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne …pe… citte cittānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne …pe… dhammesu dhammānupassanāsatipaį¹­į¹­hāne upaį¹­į¹­hānādhipateyyaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā …pe… catÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu satindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā.

CatÅ«su jhānesu samādhindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā? Paį¹­hame jhāne avikkhepādhipateyyaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, samādhindriyassa vasena dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā. Dutiye jhāne …pe… tatiye jhāne …pe… catutthe jhāne avikkhepādhipateyyaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā …pe… catÅ«su jhānesu samādhindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā.

CatÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena katamehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā? Dukkhe ariyasacce dassanādhipateyyaį¹­į¹­hena paƱƱindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, paƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā. Dukkhasamudaye ariyasacce …pe… dukkhanirodhe ariyasacce … dukkhanirodhagāminiyā paį¹­ipadāya ariyasacce dassanādhipateyyaį¹­į¹­hena paƱƱindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, paƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyassa cariyā daį¹­į¹­habbā. CatÅ«su ariyasaccesu paƱƱindriyassa vasena imehi vÄ«satiyā ākārehi paƱcannaṁ indriyānaṁ cariyā daį¹­į¹­habbā.

1.4.3.3. Cāravihāraniddesa

Cāro ca vihāro ca anubuddho hoti paį¹­ividdho, yathācarantaṁ yathāviharantaṁ viññū sabrahmacārÄ« gambhÄ«resu į¹­hānesu okappeyyuį¹ā€”ā€œaddhā, ayamāyasmā patto vā pāpuṇissati vÄā€.

Cariyāti aį¹­į¹­ha cariyāyo—iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyāti. Iriyāpathacariyāti catÅ«su iriyāpathesu. Āyatanacariyāti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Saticariyāti catÅ«su satipaį¹­į¹­hānesu. Samādhicariyāti catÅ«su jhānesu. Ñāṇacariyāti catÅ«su ariyasaccesu. Maggacariyāti catÅ«su ariyamaggesu. Patticariyāti catÅ«su sāmaƱƱaphalesu. Lokatthacariyāti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu, padese paccekabuddhesu, padese sāvakesu. Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṁ, āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṁ, saticariyā ca appamādavihārÄ«naṁ, samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṁ, ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṁ, maggacariyā ca sammāpaį¹­ipannānaṁ, patticariyā ca adhigataphalānaṁ, lokatthacariyā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ, padese paccekabuddhānaṁ, padese sāvakānaṁ. Imā aį¹­į¹­ha cariyāyo.

Aparāpi aį¹­į¹­ha cariyāyo. Adhimuccanto saddhāya carati, paggaṇhanto vÄ«riyena carati, upaį¹­į¹­hāpento satiyā carati, avikkhepaṁ karonto samādhinā carati, pajānanto paƱƱāya carati, vijānanto viññāṇacariyāya carati, evaṁ paį¹­ipannassa kusalā dhammā āyāpentÄ«ti āyatanacariyāya carati, evaṁ paį¹­ipanno visesamadhigacchatÄ«ti visesacariyāya carati—imā aį¹­į¹­ha cariyāyo.

Aparāpi aį¹­į¹­ha cariyāyo. Dassanacariyā ca sammādiį¹­į¹­hiyā, abhiniropanacariyā ca sammāsaį¹…kappassa, pariggahacariyā ca sammāvācāya, samuį¹­į¹­hānacariyā ca sammākammantassa, vodānacariyā ca sammāājÄ«vassa, paggahacariyā ca sammāvāyāmassa, upaį¹­į¹­hānacariyā ca sammāsatiyā, avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa—imā aį¹­į¹­ha cariyāyo.

Vihāroti adhimuccanto saddhāya viharati, paggaṇhanto vÄ«riyena viharati, upaį¹­į¹­hāpento satiyā viharati, avikkhepaṁ karonto samādhinā viharati, pajānanto paƱƱāya viharati.

Anubuddhoti saddhindriyassa adhimokkhaṭṭho anubuddho hoti, vīriyindriyassa paggahaṭṭho anubuddho hoti, satindriyassa upaṭṭhānaṭṭho anubuddho hoti, samādhindriyassa avikkhepaṭṭho anubuddho hoti, paññindriyassa dassanaṭṭho anubuddho hoti.

Paį¹­ividdhoti saddhindriyassa adhimokkhaį¹­į¹­ho paį¹­ividdho hoti, vÄ«riyindriyassa paggahaį¹­į¹­ho paį¹­ividdho hoti, satindriyassa upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­ho paį¹­ividdho hoti, samādhindriyassa avikkhepaį¹­į¹­ho paį¹­ividdho hoti, paƱƱindriyassa dassanaį¹­į¹­ho paį¹­ividdho hoti. Yathācarantanti evaṁ saddhāya carantaṁ, evaṁ vÄ«riyena carantaṁ, evaṁ satiyā carantaṁ, evaṁ samādhinā carantaṁ, evaṁ paƱƱāya carantaṁ. Yathāviharantanti evaṁ saddhāya viharantaṁ, evaṁ vÄ«riyena viharantaṁ, evaṁ satiyā viharantaṁ, evaṁ samādhinā viharantaṁ, evaṁ paƱƱāya viharantaṁ. Viññūti viññū vibhāvÄ« medhāvÄ« paį¹‡įøitā buddhisampannā. SabrahmacārÄ«ti ekakammaṁ ekuddeso samasikkhatā. GambhÄ«resu į¹­hānesÅ«ti gambhÄ«rāni į¹­hānāni vuccanti jhānā ca vimokkhā ca samādhÄ« ca samāpattiyo ca maggā ca phalāni ca abhiƱƱāyo ca paį¹­isambhidā ca. Okappeyyunti saddaheyyuṁ adhimucceyyuṁ. Addhāti ekaṁsavacanametaṁ nissaṁsayavacanametaṁ nikkaį¹…khavacanametaṁ advejjhavacanametaṁ adveįø·hakavacanametaṁ niyogavacanametaṁ apaṇṇakavacanametaṁ avatthāpanavacanametaṁ—addhāti. Āyasmāti piyavacanametaṁ garuvacanametaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—āyasmāti. Patto vāti adhigato vā. Pāpuṇissati vāti adhigamissati vā.

Suttantaniddeso tatiyo.

1.4.4. Catutthasuttantaniddesa

Purimanidānaṁ. ā€œPaƱcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni paƱca? Saddhindriyaṁ, vÄ«riyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paƱƱindriyaṁ—imāni kho, bhikkhave, paƱcindriyāni. Imāni paƱcindriyāni katihākārehi kenaį¹­į¹­hena daį¹­į¹­habbāni? Imāni paƱcindriyāni chahākārehi tenaį¹­į¹­hena daį¹­į¹­habbāni—ādhipateyyaį¹­į¹­hena ādivisodhanaį¹­į¹­hena adhimattaį¹­į¹­hena, adhiį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena, pariyādānaį¹­į¹­hena, patiį¹­į¹­hāpakaį¹­į¹­henaā€.

1.4.4.1. Ādhipateyyaį¹­į¹­haniddesa

Kathaṁ ādhipateyyaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni? Assaddhiyaṁ pajahato adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Kosajjaṁ pajahato paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, vīriyindriyassa vasena upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Pamādaṁ pajahato upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, satindriyassa vasena avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Uddhaccaṁ pajahato avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, samādhindriyassa vasena dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Avijjaṁ pajahato dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ.

Kāmacchandaṁ pajahato nekkhammavasena adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Kāmacchandaṁ pajahato nekkhammavasena paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, vīriyindriyassa vasena upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Kāmacchandaṁ pajahato nekkhammavasena upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, satindriyassa vasena avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Kāmacchandaṁ pajahato nekkhammavasena avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, samādhindriyassa vasena dassanaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ. Kāmacchandaṁ pajahato nekkhammavasena dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ daṭṭhabbaṁ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ daṭṭhabbaṁ.

Byāpādaṁ pajahato abyāpādavasena …pe… thinamiddhaṁ pajahato ālokasaƱƱāvasena …pe… sabbakilese pajahato arahattamaggavasena adhimokkhādhipateyyaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, saddhindriyassa vasena paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ …pe… sabbakilese pajahato arahattamaggavasena dassanādhipateyyaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ daį¹­į¹­habbaṁ. Evaṁ ādhipateyyaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni.

1.4.4.2. Ādivisodhanaį¹­į¹­haniddesa

Kathaṁ ādivisodhanaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni? Adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ, assaddhiyasaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—saddhindriyassa ādivisodhanā. Paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ, kosajjasaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—vÄ«riyindriyassa ādivisodhanā. Upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ, pamādasaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—satindriyassa ādivisodhanā. Avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ, uddhaccasaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—samādhindriyassa ādivisodhanā. Dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ, avijjāsaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—paƱƱindriyassa ādivisodhanā. Nekkhamme paƱcindriyāni, kāmacchandasaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—paƱcannaṁ indriyānaṁ ādivisodhanā. Abyāpāde paƱcindriyāni, byāpādasaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—paƱcannaṁ indriyānaṁ ādivisodhanā …pe… arahattamagge paƱcindriyāni, sabbakilesasaṁvaraį¹­į¹­hena sÄ«lavisuddhi—paƱcannaṁ indriyānaṁ ādivisodhanā. Evaṁ ādivisodhanaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni.

1.4.4.3. Adhimattaį¹­į¹­haniddesa

Kathaṁ adhimattaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni? Saddhindriyassa bhāvanāya chando uppajjati—chandavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Chandavasena pāmojjaṁ uppajjati—pāmojjavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Pāmojjavasena pÄ«ti uppajjati—pÄ«tivasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. PÄ«tivasena passaddhi uppajjati—passaddhivasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Passaddhivasena sukhaṁ uppajjati—sukhavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Sukhavasena obhāso uppajjati—obhāsavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Obhāsavasena saṁvego uppajjati—saṁvegavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Saṁvejetvā cittaṁ samādahati—samādhivasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Tathā samāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ paggaṇhāti—paggahavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Tathāpaggahitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhati—upekkhāvasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Upekkhāvasena nānattakilesehi cittaṁ vimuccati—vimokkhavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Vimuttattā te dhammā ekarasā honti—ekarasaį¹­į¹­hena bhāvanāvasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Bhāvitattā tato paṇītatare vivaį¹­į¹­anti—vivaį¹­į¹­anāvasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Vivaį¹­į¹­itattā tato vosajjati—vosaggavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Vosajjitattā tato nirujjhanti—nirodhavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti.

Nirodhavasena dve vosaggā—pariccāgavosaggo ca, pakkhandanavosaggo ca. Kilese ca khandhe ca pariccajatÄ«ti—pariccāgavosaggo. Nirodhanibbānadhātuyā cittaṁ pakkhandatÄ«ti—pakkhandanavosaggo. Nirodhavasena ime dve vosaggā.

Assaddhiyassa pahānāya chando uppajjati …pe… assaddhiyapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati … diį¹­į¹­hekaį¹­į¹­hānaṁ kilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … oḷārikānaṁ kilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … anusahagatānaṁ kilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … sabbakilesānaṁ pahānāya chando uppajjati—chandavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti …pe… vÄ«riyindriyassa bhāvanāya chando uppajjati …pe… kosajjassa pahānāya chando uppajjati … kosajjapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati … diį¹­į¹­hekaį¹­į¹­hānaṁ kilesānaṁ pahānāya chando uppajjati …pe… sabbakilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … satindriyassa bhāvanāya chando uppajjati …pe… pamādassa pahānāya chando uppajjati … pamādapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati …pe… sabbakilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … samādhindriyassa bhāvanāya chando uppajjati …pe… uddhaccassa pahānāya chando uppajjati uddhaccapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati …pe… sabbakilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … paƱƱindriyassa bhāvanāya chando uppajjati …pe… avijjāya pahānāya chando uppajjati … avijjāpariḷāhassa pahānāya chando uppajjati … diį¹­į¹­hekaį¹­į¹­hānaṁ kilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … oḷārikānaṁ kilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … anusahagatānaṁ kilesānaṁ pahānāya chando uppajjati … sabbakilesānaṁ pahānāya chando uppajjati—chandavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Chandavasena pāmojjaṁ uppajjati—pāmojjavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Pāmojjavasena pÄ«ti uppajjati—pÄ«tivasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. PÄ«tivasena passaddhi uppajjati—passaddhivasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Passaddhivasena sukhaṁ uppajjati—sukhavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Sukhavasena obhāso uppajjati—obhāsavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Obhāsavasena saṁvego uppajjati—saṁvegavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Saṁvejetvā cittaṁ samādahati—samādhivasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ paggaṇhāti—paggahavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Tathāpaggahitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhati—upekkhāvasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Upekkhāvasena nānattakilesehi cittaṁ vimuccati—vimokkhavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Vimuttattā te dhammā ekarasā honti—bhāvanāvasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Bhāvitattā tato paṇītatare vivaį¹­į¹­anti—vivaį¹­į¹­anāvasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Vivaį¹­į¹­itattā tato vosajjati—vosaggavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti. Vosajjitattā tato nirujjhanti—nirodhavasena paƱƱāvasena paƱƱindriyaṁ adhimattaṁ hoti.

Nirodhavasena dve vosaggā—pariccāgavosaggo ca, pakkhandanavosaggo ca. Kilese ca khandhe ca pariccajatÄ«ti—pariccāgavosaggo. Nirodhanibbānadhātuyā cittaṁ pakkhandatÄ«ti—pakkhandanavosaggo. Nirodhavasena ime dve vosaggā. Evaṁ adhimattaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni.

Dutiyabhāṇavāro.

1.4.4.4. Adhiṭṭhānaṭṭhaniddesa

Kathaṁ adhiį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni? Saddhindriyassa bhāvanāya chando uppajjati—chandavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhiį¹­į¹­hāti. Chandavasena pāmojjaṁ uppajjati—pāmojjavasena saddhāvasena saddhindriyaṁ adhiį¹­į¹­hāti …pe… evaṁ adhiį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni.

1.4.4.5. Pariyādānaṭṭhaniddesa

Kathaṁ pariyādānaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni? Adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ assaddhiyaṁ pariyādiyati, assaddhiyapariḷāhaṁ pariyādiyati. Paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ kosajjaṁ pariyādiyati, kosajjapariḷāhaṁ pariyādiyati. Upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ pamādaṁ pariyādiyati, pamādapariḷāhaṁ pariyādiyati. Avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ uddhaccaṁ pariyādiyati, uddhaccapariḷāhaṁ pariyādiyati. Dassanaį¹­į¹­hena paƱƱindriyaṁ avijjaṁ pariyādiyati, avijjāpariḷāhaṁ pariyādiyati. Nekkhamme paƱcindriyāni kāmacchandaṁ pariyādiyanti. Abyāpāde paƱcindriyāni byāpādaṁ pariyādiyanti. ĀlokasaƱƱāya paƱcindriyāni thinamiddhaṁ pariyādiyanti. Avikkhepe paƱcindriyāni uddhaccaṁ pariyādiyanti …pe… arahattamagge paƱcindriyāni sabbakilese pariyādiyanti. Evaṁ pariyādānaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni.

1.4.4.6. Patiṭṭhāpakaṭṭhaniddesa

Kathaṁ patiį¹­į¹­hāpakaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni? Saddho saddhindriyaṁ adhimokkhe patiį¹­į¹­hāpeti, saddhassa saddhindriyaṁ adhimokkhe patiį¹­į¹­hāpeti. VÄ«riyavā vÄ«riyindriyaṁ paggahe patiį¹­į¹­hāpeti, vÄ«riyavato vÄ«riyindriyaṁ paggahe patiį¹­į¹­hāpeti. Satimā satindriyaṁ upaį¹­į¹­hāne patiį¹­į¹­hāpeti, satimato satindriyaṁ upaį¹­į¹­hāne patiį¹­į¹­hāpeti. Samāhito samādhindriyaṁ avikkhepe patiį¹­į¹­hāpeti, samāhitassa samādhindriyaṁ avikkhepe patiį¹­į¹­hāpeti. PaƱƱavā paƱƱindriyaṁ dassane patiį¹­į¹­hāpeti, paƱƱavato paƱƱindriyaṁ dassane patiį¹­į¹­hāpeti. Yogāvacaro paƱcindriyāni nekkhamme patiį¹­į¹­hāpeti, yogāvacarassa paƱcindriyāni nekkhamme patiį¹­į¹­hāpenti. Yogāvacaro paƱcindriyāni abyāpāde patiį¹­į¹­hāpeti, yogāvacarassa paƱcindriyāni abyāpāde patiį¹­į¹­hāpenti. Yogāvacaro paƱcindriyāni ālokasaƱƱāya patiį¹­į¹­hāpeti, yogāvacarassa paƱcindriyāni ālokasaƱƱāya patiį¹­į¹­hāpenti. Yogāvacaro paƱcindriyāni avikkhepe patiį¹­į¹­hāpeti, yogāvacarassa paƱcindriyāni avikkhepe patiį¹­į¹­hāpenti …pe… yogāvacaro paƱcindriyāni arahattamagge patiį¹­į¹­hāpeti, yogāvacarassa paƱcindriyāni arahattamagge patiį¹­į¹­hāpenti. Evaṁ patiį¹­į¹­hāpakaį¹­į¹­hena indriyāni daį¹­į¹­habbāni.

Suttantaniddeso catuttho.

1.4.5. Indriyasamodhāna

Puthujjano samādhiṁ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Sekkho samādhiṁ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Vītarāgo samādhiṁ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Puthujjano samādhiṁ bhāvento sattahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti. Sekkho samādhiṁ bhāvento aṭṭhahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti. Vītarāgo samādhiṁ bhāvento dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti.

Puthujjano samādhiṁ bhāvento katamehi sattahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti? Āvajjitattā ārammaṇūpaį¹­į¹­hānakusalo hoti, samathanimittÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, paggahanimittÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, avikkhepÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, obhāsÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, sampahaṁsanÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, upekkhÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti—puthujjano samādhiṁ bhāvento imehi sattahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti.

Sekkho samādhiṁ bhāvento katamehi aį¹­į¹­hahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti? Āvajjitattā ārammaṇūpaį¹­į¹­hānakusalo hoti, samathanimittÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, paggahanimittÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, avikkhepÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, obhāsÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, sampahaṁsanÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, upekkhÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, ekattÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti—sekkho samādhiṁ bhāvento imehi aį¹­į¹­hahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti.

VÄ«tarāgo samādhiṁ bhāvento katamehi dasahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti? Āvajjitattā ārammaṇūpaį¹­į¹­hānakusalo hoti …pe… ekattÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, ñāṇūpaį¹­į¹­hānakusalo hoti, vimuttÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti—vÄ«tarāgo samādhiṁ bhāvento imehi dasahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti.

Puthujjano vipassanaṁ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katihākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti? Sekkho vipassanaṁ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katihākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti? Vītarāgo vipassanaṁ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katihākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti?

Puthujjano vipassanaṁ bhāvento navahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, navahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti. Sekkho vipassanaṁ bhāvento dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, dasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti. Vītarāgo vipassanaṁ bhāvento dvādasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, dvādasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti.

Puthujjano vipassanaṁ bhāvento katamehi navahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, katamehi navahi ākārehi anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti? Aniccato upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, niccato anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. Dukkhato upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, sukhato anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. Anattato upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, attato anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. Khayato upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, ghanato anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. Vayato upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, āyÅ«hanānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. VipariṇāmÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, dhuvato anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. AnimittÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, nimittānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. AppaṇihitÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, paṇidhianupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. SuƱƱatÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, abhinivesānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti—puthujjano vipassanaṁ bhāvento imehi navahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, imehi navahi ākārehi anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti.

Sekkho vipassanaṁ bhāvento katamehi dasahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, katamehi dasahi ākārehi anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti? Aniccato upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, niccato anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti …pe… suƱƱatÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, abhinivesānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. Ñāṇūpaį¹­į¹­hānakusalo hoti, añāṇānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti—sekkho vipassanaṁ bhāvento imehi dasahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, imehi dasahi ākārehi anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti.

VÄ«tarāgo vipassanaṁ bhāvento katamehi dvādasahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, katamehi dvādasahi ākārehi anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti? Aniccato upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, niccato anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti …pe… ñāṇūpaį¹­į¹­hānakusalo hoti, añāṇānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. VisaƱƱogÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, saƱƱogānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti. NirodhÅ«paį¹­į¹­hānakusalo hoti, saį¹…khārānupaį¹­į¹­hānakusalo hoti—vÄ«tarāgo vipassanaṁ bhāvento imehi dvādasahi ākārehi upaį¹­į¹­hānakusalo hoti, imehi dvādasahi ākārehi anupaį¹­į¹­hānakusalo hoti.

Āvajjitattā ārammaṇūpaį¹­į¹­hānakusalavasena indriyāni samodhāneti, gocaraƱca pajānāti, samatthaƱca paį¹­ivijjhati …pe… dhamme samodhāneti, gocaraƱca pajānāti, samatthaƱca paį¹­ivijjhati. Indriyāni samodhānetÄ«ti kathaṁ indriyāni samodhāneti? Adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ samodhāneti …pe… samathanimittÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, paggahanimittÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, avikkhepÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, obhāsÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, sampahaṁsanÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, upekkhÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, ekattÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, ñāṇūpaį¹­į¹­hānakusalavasena, vimuttÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena.

Aniccato upaį¹­į¹­hānakusalavasena, niccato anupaį¹­į¹­hānakusalavasena, dukkhato upaį¹­į¹­hānakusalavasena, sukhato anupaį¹­į¹­hānakusalavasena, anattato upaį¹­į¹­hānakusalavasena, attato anupaį¹­į¹­hānakusalavasena, khayato upaį¹­į¹­hānakusalavasena, ghanato anupaį¹­į¹­hānakusalavasena, vayato upaį¹­į¹­hānakusalavasena, āyÅ«hanānupaį¹­į¹­hānakusalavasena, vipariṇāmÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, dhuvato anupaį¹­į¹­hānakusalavasena, animittÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, nimittānupaį¹­į¹­hānakusalavasena, appaṇihitÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, paṇidhianupaį¹­į¹­hānakusalavasena, suƱƱatÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, abhinivesānupaį¹­į¹­hānakusalavasena, ñāṇūpaį¹­į¹­hānakusalavasena, añāṇānupaį¹­į¹­hānakusalavasena, visaƱƱogÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, saƱƱogānupaį¹­į¹­hānakusalavasena, nirodhÅ«paį¹­į¹­hānakusalavasena, saį¹…khārānupaį¹­į¹­hānakusalavasena indriyāni samodhāneti, gocaraƱca pajānāti, samatthaƱca paį¹­ivijjhati.

Catusaį¹­į¹­hiyā ākārehi tiṇṇannaṁ indriyānaṁ vasibhāvatā paƱƱā āsavānaṁ khaye ñāṇaṁ. Katamesaṁ tiṇṇannaṁ indriyānaṁ? AnaƱƱātaƱƱassāmÄ«tindriyassa, aƱƱindriyassa, aƱƱātāvindriyassa.

AnaƱƱātaƱƱassāmÄ«tindriyaṁ kati į¹­hānāni gacchati? AƱƱindriyaṁ kati į¹­hānāni gacchati? AƱƱātāvindriyaṁ kati į¹­hānāni gacchati? AnaƱƱātaƱƱassāmÄ«tindriyaṁ ekaṁ į¹­hānaṁ gacchati—sotāpattimaggaṁ. AƱƱindriyaṁ cha į¹­hānāni gacchati—sotāpattiphalaṁ, sakadāgāmimaggaṁ, sakadāgāmiphalaṁ, anāgāmimaggaṁ, anāgāmiphalaṁ, arahattamaggaṁ. AƱƱātāvindriyaṁ ekaṁ į¹­hānaṁ gacchati—arahattaphalaṁ.

Sotāpattimaggakkhaṇe anaƱƱātaƱƱassāmÄ«tindriyassa saddhindriyaṁ adhimokkhaparivāraṁ hoti, vÄ«riyindriyaṁ paggahaparivāraṁ hoti, satindriyaṁ upaį¹­į¹­hānaparivāraṁ hoti, samādhindriyaṁ avikkhepaparivāraṁ hoti, paƱƱindriyaṁ dassanaparivāraṁ hoti, manindriyaṁ vijānanaparivāraṁ hoti, somanassindriyaṁ abhisandanaparivāraṁ hoti, jÄ«vitindriyaṁ pavattasantatādhipateyyaparivāraṁ hoti. Sotāpattimaggakkhaṇe jātā dhammā, į¹­hapetvā cittasamuį¹­į¹­hānaṁ rÅ«paṁ, sabbeva kusalā honti, sabbeva anāsavā honti, sabbeva niyyānikā honti, sabbeva apacayagāmino honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Sotāpattimaggakkhaṇe anaƱƱātaƱƱassāmÄ«tindriyassa imāni aį¹­į¹­hindriyāni sahajātaparivārā honti, aƱƱamaƱƱaparivārā honti, nissayaparivārā honti, sampayuttaparivārā honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṁsaį¹­į¹­hā honti, sampayuttā honti. Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca.

Sotāpattiphalakkhaṇe …pe… arahattaphalakkhaṇe aƱƱātāvindriyassa saddhindriyaṁ adhimokkhaparivāraṁ hoti …pe… jÄ«vitindriyaṁ pavattasantatādhipateyyaparivāraṁ hoti. Arahattaphalakkhaṇe jātā dhammā sabbeva abyākatā honti, į¹­hapetvā cittasamuį¹­į¹­hānaṁ rÅ«paṁ sabbeva anāsavā honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Arahattaphalakkhaṇe aƱƱātāvindriyassa imāni aį¹­į¹­hindriyāni sahajātaparivārā honti. Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca. Iti imāni aį¹­į¹­ha aį¹­į¹­hakāni catusaį¹­į¹­hi honti.

Āsavāti katame te āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, diį¹­į¹­hāsavo, avijjāsavo. Katthete āsavā khÄ«yanti? Sotāpattimaggena anavaseso diį¹­į¹­hāsavo khÄ«yati. ApāyagamanÄ«yo kāmāsavo khÄ«yati, apāyagamanÄ«yo bhavāsavo khÄ«yati, apāyagamanÄ«yo avijjāsavo khÄ«yati. Etthete āsavā khÄ«yanti. Sakadāgāmimaggena oḷāriko kāmāsavo khÄ«yati, tadekaį¹­į¹­ho bhavāsavo khÄ«yati, tadekaį¹­į¹­ho avijjāsavo khÄ«yati. Etthete āsavā khÄ«yanti. Anāgāmimaggena anavaseso kāmāsavo khÄ«yati, tadekaį¹­į¹­ho bhavāsavo khÄ«yati, tadekaį¹­į¹­ho avijjāsavo khÄ«yati. Etthete āsavā khÄ«yanti. Arahattamaggena anavaseso bhavāsavo khÄ«yati, anavaseso avijjāsavo khÄ«yati. Etthete āsavā khÄ«yanti.

Na tassa addiṭṭhamidhatthi kiñci, Atho aviññātamajānitabbaṁ; Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ, Tathāgato tena samantacakkhūti.

SamantacakkhÅ«ti kenaį¹­į¹­hena samantacakkhu? Cuddasa buddhañāṇāni—dukkhe ñāṇaṁ buddhañāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ buddhañāṇaṁ …pe… sabbaƱƱutaññāṇaṁ buddhañāṇaṁ, anāvaraṇañāṇaṁ buddhañāṇaṁ. Imāni cuddasa buddhañāṇāni. Imesaṁ cuddasannaṁ buddhañāṇānaṁ aį¹­į¹­ha ñāṇāni sāvakasādhāraṇāni, cha ñāṇāni asādhāraṇāni sāvakehi.

Yāvatā dukkhassa dukkhaį¹­į¹­ho Ʊāto, aƱƱāto dukkhaį¹­į¹­ho natthÄ«ti—samantacakkhu. Yaṁ samantacakkhu taṁ paƱƱindriyaṁ. PaƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ. Yāvatā dukkhassa dukkhaį¹­į¹­ho diį¹­į¹­ho vidito sacchikato phassito paƱƱāya; aphassito paƱƱāya dukkhaį¹­į¹­ho natthÄ«ti—samantacakkhu. Yaṁ samantacakkhu taṁ paƱƱindriyaṁ. PaƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ. Yāvatā samudayassa samudayaį¹­į¹­ho …pe… yāvatā nirodhassa nirodhaį¹­į¹­ho … yāvatā maggassa maggaį¹­į¹­ho … yāvatā atthapaį¹­isambhidāya atthapaį¹­isambhidaį¹­į¹­ho … yāvatā dhammapaį¹­isambhidāya dhammapaį¹­isambhidaį¹­į¹­ho … yāvatā niruttipaį¹­isambhidāya niruttipaį¹­isambhidaį¹­į¹­ho … yāvatā paį¹­ibhānapaį¹­isambhidāya paį¹­ibhānapaį¹­isambhidaį¹­į¹­ho … yāvatā indriyaparopariyattañāṇaṁ … yāvatā sattānaṁ āsayānusaye ñāṇaṁ … yāvatā yamakapāṭihÄ«re ñāṇaṁ … yāvatā mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṁ … yāvatā sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diį¹­į¹­haṁ sutaṁ mutaṁ viƱƱātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā, taṁ Ʊātaṁ diį¹­į¹­haṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paƱƱāya. Aphassitaṁ paƱƱāya natthÄ«ti—samantacakkhu. Yaṁ samantacakkhu taṁ paƱƱindriyaṁ. PaƱƱindriyassa vasena adhimokkhaį¹­į¹­hena saddhindriyaṁ, paggahaį¹­į¹­hena vÄ«riyindriyaṁ, upaį¹­į¹­hānaį¹­į¹­hena satindriyaṁ, avikkhepaį¹­į¹­hena samādhindriyaṁ.

Saddahanto paggaṇhāti, paggaṇhanto saddahati. Saddahanto upaį¹­į¹­hāpeti, upaį¹­į¹­hāpento saddahati. Saddahanto samādahati, samādahanto saddahati. Saddahanto pajānāti, pajānanto saddahati. Paggaṇhanto upaį¹­į¹­hāpeti, upaį¹­į¹­hāpento paggaṇhāti. Paggaṇhanto samādahati, samādahanto paggaṇhāti. Paggaṇhanto pajānāti, pajānanto paggaṇhāti. Paggaṇhanto saddahati, saddahanto paggaṇhāti. Upaį¹­į¹­hāpento samādahati, samādahanto upaį¹­į¹­hāpeti. Upaį¹­į¹­hāpento pajānāti, pajānanto upaį¹­į¹­hāpeti. Upaį¹­į¹­hāpento saddahati, saddahanto upaį¹­į¹­hāpeti. Upaį¹­į¹­hāpento paggaṇhāti, paggaṇhanto upaį¹­į¹­hāpeti. Samādahanto pajānāti, pajānanto samādahati. Samādahanto saddahati, saddahanto samādahati. Samādahanto paggaṇhāti, paggaṇhanto samādahati. Samādahanto upaį¹­į¹­hāpeti, upaį¹­į¹­hāpento samādahati. Pajānanto saddahati, saddahanto pajānāti. Pajānanto paggaṇhāti, paggaṇhanto pajānāti. Pajānanto upaį¹­į¹­hāpeti, upaį¹­į¹­hāpento pajānāti. Pajānanto samādahati, samādahanto pajānāti.

Saddahitattā paggahitaṁ, paggahitattā saddahitaṁ. Saddahitattā upaṭṭhāpitaṁ, upaṭṭhāpitattā saddahitaṁ. Saddahitattā samādahitaṁ, samādahitattā saddahitaṁ. Saddahitattā pajānitaṁ, pajānitattā saddahitaṁ. Paggahitattā upaṭṭhāpitaṁ, upaṭṭhāpitattā paggahitaṁ. Paggahitattā samādahitaṁ, samādahitattā paggahitaṁ. Paggahitattā pajānitaṁ pajānitattā paggahitaṁ. Paggahitattā saddahitaṁ, saddahitattā paggahitaṁ. Upaṭṭhāpitattā samādahitaṁ, samādahitattā upaṭṭhāpitaṁ. Upaṭṭhāpitattā pajānitaṁ, pajānitattā upaṭṭhāpitaṁ. Upaṭṭhāpitattā saddahitaṁ, saddahitattā upaṭṭhāpitaṁ. Upaṭṭhāpitattā paggahitaṁ, paggahitattā upaṭṭhāpitaṁ. Samādahitattā pajānitaṁ, pajānitattā samādahitaṁ. Samādahitattā saddahitaṁ, saddahitattā samādahitaṁ. Samādahitattā paggahitaṁ, paggahitattā samādahitaṁ. Samādahitattā upaṭṭhāpitaṁ, upaṭṭhāpitattā samādahitaṁ. Pajānitattā saddahitaṁ, saddahitattā pajānitaṁ. Pajānitattā paggahitaṁ, paggahitattā pajānitaṁ. Pajānitattā upaṭṭhāpitaṁ, upaṭṭhāpitattā pajānitaṁ. Pajānitattā samādahitaṁ, samādahitattā pajānitaṁ.

Yaṁ buddhacakkhu taṁ buddhañāṇaṁ, yaṁ buddhañāṇaṁ taṁ buddhacakkhu, yena cakkhunā tathāgato satte passati apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviƱƱāpaye duviƱƱāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino, appekacce naparalokavajjabhayadassāvino.

Apparajakkhe mahārajakkheti saddho puggalo apparajakkho, assaddho puggalo mahārajakkho. ĀraddhavÄ«riyo puggalo apparajakkho, kusÄ«to puggalo mahārajakkho. Upaį¹­į¹­hitassati puggalo apparajakkho, muį¹­į¹­hassati puggalo mahārajakkho. Samāhito puggalo apparajakkho, asamāhito puggalo mahārajakkho. PaƱƱavā puggalo apparajakkho, duppaƱƱo puggalo mahārajakkho.

Tikkhindriye mudindriyeti saddho puggalo tikkhindriyo, assaddho puggalo mudindriyo …pe… paƱƱavā puggalo tikkhindriyo, duppaƱƱo puggalo mudindriyo. Svākāre dvākāreti saddho puggalo svākāro, assaddho puggalo dvākāro …pe… paƱƱavā puggalo svākāro, duppaƱƱo puggalo dvākāro. SuviƱƱāpaye duviƱƱāpayeti saddho puggalo suviƱƱāpayo, assaddho puggalo duviƱƱāpayo …pe… paƱƱavā puggalo suviƱƱāpayo, duppaƱƱo puggalo duviƱƱāpayo.

Appekacce paralokavajjabhayadassāvino, appekacce naparalokavajjabhayadassāvinoti saddho puggalo paralokavajjabhayadassāvÄ«, assaddho puggalo naparalokavajjabhayadassāvÄ«. ĀraddhavÄ«riyo puggalo paralokavajjabhayadassāvÄ«, kusÄ«to puggalo naparalokavajjabhayadassāvÄ« …pe… paƱƱavā puggalo paralokavajjabhayadassāvÄ«, duppaƱƱo puggalo naparalokavajjabhayadassāvÄ«.

Lokoti khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko.

Eko loko—sabbe sattā āhāraį¹­į¹­hitikā. Dve lokā—nāmaƱca rÅ«paƱca. Tayo lokā—tisso vedanā. Cattāro lokā—cattāro āhārā. PaƱca lokā—paƱcupādānakkhandhā. Cha lokā—cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā—satta viññāṇaį¹­į¹­hitiyo. Aį¹­į¹­ha lokā—aį¹­į¹­ha lokadhammā. Nava lokā—nava sattāvāsā. Dasa lokā—dasāyatanāni. Dvādasa lokā—dvādasāyatanāni. Aį¹­į¹­hārasa lokā—aį¹­į¹­hārasa dhātuyo.

Vajjanti sabbe kilesā vajjā, sabbe duccaritā vajjā, sabbe abhisaį¹…khārā vajjā, sabbe bhavagāmikammā vajjā. Iti imasmiƱca loke imasmiƱca vajje tibbā bhayasaƱƱā paccupaį¹­į¹­hitā honti, seyyathāpi ukkhittāsike vadhake. Imehi paƱƱāsāya ākārehi imāni paƱcindriyāni jānāti passati aƱƱāti paį¹­ivijjhatÄ«ti.

Tatiyabhāṇavāro.
Indriyakathā niṭṭhitā.